Kalina koralowa
Zanurzmy się w świat kaliny koralowej, krzewu o wszechstronnym zastosowaniu, który zdobi ogrody swoimi białymi kwiatami i czerwonymi owocami niczym koralami. Oprócz walorów estetycznych, posiada również cenne właściwości lecznicze, znane i wykorzystywane od wieków w medycynie naturalnej. W tym artykule odkryjemy tajemnice tego niezwykłego krzewu, dowiemy się, jak go uprawiać, jakie ma właściwości i jak wykorzystać jego potencjał w ogrodzie.
Spis treści
Kalina koralowa – charakterystyka botaniczna
Kalina koralowa (Viburnum opulus) to gatunek krzewu należący do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Występuje naturalnie w Europie, Azji i północnej Afryce, gdzie kalina koralowa jest także rośliną ozdobną. . W Polsce jest pospolitym krzewem, spotykanym zarówno w lasach i zaroślach, jak i w ogrodach. Charakteryzuje się asymetryczną, luźną koroną i szybkim tempem wzrostu . Dorasta do 4 metrów wysokości , choć w ogrodach zazwyczaj nie przekracza 1,5 metra wysokości i 2 metrów szerokości . Ta różnica w rozmiarach wynika z faktu, że w środowisku naturalnym kalina koralowa ma więcej przestrzeni do rozwoju, podczas gdy w ogrodach jej wzrost jest często ograniczany przez cięcie i inne zabiegi pielęgnacyjne . Roczne przyrosty długości pędów wynoszą 30-40 cm .
Liście kaliny koralowej są duże, klapowane, o długości 5-10 cm, przypominające liście klonu. Mają ciemnozielony kolor, a jesienią przebarwiają się na intensywne odcienie czerwieni i purpury, co dodatkowo zwiększa walory dekoracyjne krzewu.
Kwiaty kaliny koralowej zebrane są w płaskie kwiatostany o średnicy do 10 cm . Składają się z dwóch rodzajów kwiatów, które przyciągają mszyce.
- wewnętrzne, drobne, niepozorne, zielonkawe kwiaty płodne,
- zewnętrzne, większe, białe kwiaty płonne, które pełnią funkcję wabienia owadów zapylających .
Kalina koralowa kwitnie obficie w maju i czerwcu . Kwiaty są miododajne i stanowią cenny pożytek dla pszczół .
Owoce kaliny koralowej to kuliste, szkarłatnoczerwone pestkowce o średnicy około 1 cm . Pojawiają się na krzewach w sierpniu i wrześniu I często utrzymują się aż do wiosny, kiedy to pojawiają się owłosiony pędów kaliny. . Owoce są soczyste i błyszczące, początkowo mają gorzkawy i cierpki smak, który znika po przemarznięciu . Są chętnie zjadane przez ptaki, m.in. drozdy i rudziki . Dla ludzi surowe owoce są trujące ze względu na zawartość saponin . Ważne jest, aby pamiętać, że spożycie surowych owoców kaliny koralowej może prowadzić do zatrucia, objawiającego się nudnościami, wymiotami, biegunką i zawrotami głowy . Po przemrożeniu lub obróbce termicznej owoce tracą trujące właściwości i można je wykorzystać do przygotowania przetworów, takich jak dżemy, konfitury, soki, nalewki czy syropy, w tym z kaliny japońskiej. .
Odmiany kaliny koralowej
Kalina koralowa występuje w licznych odmianach, różniących się między sobą pokrojem, kolorem kwiatów, owoców i liści. Poniższa tabela przedstawia charakterystykę najpopularniejszych odmian:
| Odmiana | Charakterystyka | Wysokość | Kwiaty | Owoce |
|---|---|---|---|---|
| ’Roseum’ | Kwiatostany kuliste, białe, kwiaty płonne, nie zawiązuje owoców, znana od XVI wieku | Do 4 m wysokości | Białe | Nie zawiązuje |
| ’Compactum’ | Zwarty pokrój, obfite kwitnienie i owocowanie | Do 1,5 m | Białe | Czerwone |
| ’Nanum’ | Miniaturowa, gęsty pokrój, drobne liście | Do 0,5 m | Rzadko kwitnie | Czerwone |
| ’Xanthocarpum’ | Owoce o nietypowej, żółtej barwie | Do 4 m | Białe | Żółte |
| ’Park Harvest’ | Atrakcyjna barwa liści (brązowawe, złocistożółte) | Do 4 m | Białe | Czerwone |
| ’Pink Sensation’ | Różowe kwiaty | Do 4 m | Różowe | Czerwone |
Oprócz wymienionych wyżej odmian, warto zwrócić uwagę na inne ciekawe gatunki kaliny, takie jak: kalina Burkwooda (Viburnum x burkwoodii) o pachnących kwiatach i zimozielonych liściach, kalina koreańska (Viburnum carlesii) o intensywnym, kwiatowym zapachu, czy kalina bodnantska (Viburnum x bodnantense), która kwitnie zimą .
Wymagania i uprawa kaliny koralowej
Kalina koralowa jest krzewem łatwym w uprawie i mało wymagającym . Preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste . Gleba powinna być żyzna, umiarkowanie wilgotna i przepuszczalna, o odczynie od lekko kwaśnego do zasadowego (pH 6-8) . Kalina koralowa dobrze znosi warunki miejskie i jest tolerancyjna na zanieczyszczenia powietrza . Jest to roślina mrozoodporna, jednak młode egzemplarze warto okrywać na zimę .
Sadzenie
Najlepszym terminem na sadzenie kaliny koralowej jest wczesna wiosna lub jesień . Sadząc krzew, należy pamiętać o zachowaniu odpowiedniej odległości od innych roślin – kalina może osiągnąć spore rozmiary . Przed sadzeniem warto wzbogacić glebę kompostem lub obornikiem . Jama powinna mieć wymiary od 30 do 70 cm głębokości i od 40 do 70 cm szerokości, w zależności od wielkości sadzonki . Po posadzeniu należy obficie podlać roślinę i skrócić pędy, co pobudzi ją do wzrostu i krzewienia .
Podlewani
Kalina koralowa preferuje wilgotne gleby, dlatego w okresach suszy wymaga regularnego podlewania . Należy jednak unikać nadmiernego podlewania, które może prowadzić do gnicia korzeni .
Nawożenie
Kalina koralowa zazwyczaj nie wymaga regularnego nawożenia . Wiosną można zastosować nawóz wieloskładnikowy do krzewów kwitnących . W przypadku gleb ubogich nawożenie można powtórzyć w połowie lata .
Cięcie
Kalina koralowa dobrze znosi cięcie, które jest zalecane dla zachowania zdrowego wzrostu i estetycznego kształtu . Regularne cięcie kaliny koralowej przynosi wiele korzyści, takich jak: kontrola rozmiaru krzewu, zagęszczenie korony, brak ogołoceń dolnych partii pędów, a także liczniejsze kwiatostany i większe kwiaty w następnym roku . Wyróżnia się trzy rodzaje cięcia:
- Cięcie sanitarne: polega na usuwaniu pędów uszkodzonych, chorych i uschniętych. Wykonuje się je wczesną wiosną lub po kwitnieniu .
- Cięcie odmładzające: polega na silnym skróceniu wszystkich pędów (20-30 cm nad ziemią) . Wykonuje się je co kilka lat, aby odmłodzić krzew i pobudzić go do wzrostu, co jest istotne dla kaliny angielskiej. Najlepiej przeprowadzić je po kwitnieniu, od lipca do sierpnia .
- Cięcie formujące: polega na usuwaniu pędów zbyt wybujałych i zagęszczających koronę. Wykonuje się je w razie potrzeby, aby nadać krzewowi pożądany kształt. Cięcie formujące można przeprowadzić po kwitnieniu .
Do cięcia kaliny koralowej najlepiej użyć sekatora lub nożyc ogrodowych. Gałązki należy ciąć prosto, nad pąkami skierowanymi na zewnątrz. Nie ma potrzeby zabezpieczania ran po cięciu .
Rozmnażanie
Kalina koralowa można rozmnażać na kilka sposobów:
- Odrosty korzeniowe: to najłatwiejszy sposób rozmnażania kaliny koralowej. Odrosty wyrastają w odległości do 100 cm od krzewu macierzystego. Można je oddzielić od rośliny matecznej i posadzić w nowym miejscu .
- Sadzonki: można pobrać sadzonki zielne lub półzdrewniałe z pędów kaliny koralowej. Sadzonki ukorzenia się w wilgotnym podłożu.
- Odkłady: Polega na przygięciu pędu do ziemi i przysypaniu go ziemią, co sprzyja mrozoodporności rośliny. Po upływie roku, gdy odkład się ukorzeni, można go odciąć od rośliny matecznej i przesadzić w inne miejsce .
- Nasiona: nasiona kaliny koralowej wymagają stratyfikacji (przechłodzenia) przed wysiewem.
Kalina koralowa – właściwości lecznicze i zastosowanie
Kalina koralowa to roślina o cennych właściwościach leczniczych, znanych i wykorzystywanych od wieków w medycynie naturalnej. Surowcem zielarskim jest kora, kwiaty i owoce . Korę zbiera się wczesną wiosną (w marcu i kwietniu), a owoce od sierpnia do września/października .
Właściwości lecznicze kaliny koralowej wynikają z obecności różnorodnych substancji czynnych, takich jak:
- garbniki – działają przeciwkrwotocznie, ściągająco i antyseptycznie ,
- flawonoidy – wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające ,
- saponiny – odpowiedzialne za trujące właściwości surowych owoców, ale również za działanie wykrztuśne ,
- kumaryny – mają właściwości przeciwbólowe i przeciwzapalne ,
- pektyny – błonnik pokarmowy regulujący pracę jelit .
Kalina koralowa jest stosowana w leczeniu szerokiego spektrum dolegliwości, takich jak problemy ze skórą, a jej liściowy ekstrakt może być jadalny.
- Zaburzenia miesiączkowania: Kora kaliny koralowej działa rozkurczowo na mięśnie macicy, łagodząc bolesne miesiączki i obfite krwawienia . Stosowana jest również w leczeniu zapalenia błony śluzowej macicy i niwelowaniu objawów menopauzy .
- Problemy z układem krążenia: Kalina koralowa wzmacnia serce, poprawia jego czynność i obniża ciśnienie krwi . Flawonoidy zawarte w kalinie zmniejszają ryzyko stresu oksydacyjnego i poprawiają elastyczność naczyń krwionośnych, co może być pomocne w leczeniu hemoroidów i żylaków .
- Dolegliwości układu pokarmowego: Owoce i kwiaty kaliny koralowej stosowane są w leczeniu niestrawności, biegunek, bolesnych skurczów żołądka i jelit . Pektyny zawarte w owocach regulują pracę jelit i działają probiotycznie .
- Infekcje układu moczowego: Kalina koralowa wykazuje działanie moczopędne, co może być pomocne w leczeniu infekcji dróg moczowych i obrzęków .
- Przeziębienia i kaszel: Owoce kaliny koralowej działają wykrztuśnie i wzmacniająco na układ odpornościowy, co czyni je skutecznym środkiem w leczeniu przeziębień i kaszlu, a ich kuliste kwiatostany przyciągają owady. .
- Problemy skórne mogą być łagodzone przez stosowanie ekstraktów z kaliny wawrzynowatej. Kalina koralowa może być stosowana w leczeniu cellulitu, grzybicy i trądziku .
Dostępność i cena
Korę kaliny koralowej można kupić w sklepach zielarskich i aptekach internetowych. Cena za 50 g ciętej kory wynosi około 15 zł . Sadzonki kaliny koralowej są dostępne w centrach ogrodniczych, szkółkach krzewów ozdobnych i sklepach internetowych. Cena sadzonki kaliny koralowej (Viburnum opulus) to około 17,90 zł, a kaliny koralowej 'Nanum’ szczepionej na pniu to 40,50 zł .
Przeciwwskazania do stosowania kaliny koralowej
Mimo licznych właściwości leczniczych, kalina koralowa nie jest wskazana dla wszystkich. Przeciwwskazania do stosowania kaliny koralowej to:
- ciąża – kora kaliny może wywoływać skurcze macicy ,
- karmienie piersią,
- nadwrażliwość na kalinę koralową,
- choroby nerek – ze względu na działanie moczopędne ,
- choroby wątroby,
- niedokrwistość – ze względu na działanie przeciwkrwotoczne.
Przed zastosowaniem kaliny koralowej w celach leczniczych zawsze należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza w przypadku kobiet w ciąży lub osób z problemami zdrowotnymi, ponieważ niektóre jej części mogą być jadalne.
Kalina koralowa w ogrodzie
Kalina koralowa to krzew o szerokim zastosowaniu w ogrodzie. Można ją sadzić:
- pojedynczo – jako soliter na trawniku lub w eksponowanym miejscu,
- w grupach – tworząc efektowne kompozycje z innymi krzewami,
- w żywopłotach – zarówno formowanych, jak i nieformowanych,
- nad brzegami zbiorników wodnych – kalina koralowa lubi wilgotne stanowiska .
- w parkach i nasadzeniach krajobrazowych – kalina koralowa dobrze znosi warunki miejskie i jest tolerancyjna na zanieczyszczenia powietrza .
- przy ogrodzeniach i na cmentarzach – tradycyjnie kalina koralowa była sadzona przy ogrodzeniach od ulicy i na grobach młodych panien .
Kalina koralowa jest krzewem ozdobnym przez cały rok . Wiosną zachwyca białymi kwiatami, latem zielonymi liśćmi, jesienią intensywnie czerwonymi owocami i purpurowymi liśćmi, a zimą czerwonymi owocami, które utrzymują się na gałęziach aż do wiosny.
Kalina koralowa dobrze komponuje się z innymi krzewami ozdobnymi, takimi jak:
- hortensje,
- tawuły,
- forsycje,
- lilaki,
- jaśminowce.
Kalina koralowa – ciekawostki
- Nazwa „kalina koralowa” pochodzi od koloru owoców, które przypominają korale.
- Kalina koralowa jest symbolem młodości, życia i niewinności . Na Podlasiu sadzono ją na grobach młodych osób jako oznakę niewinności .
- Kalina koralowa jest rośliną miododajną. Jej kwiaty są chętnie odwiedzane przez pszczoły.
- Owoce kaliny koralowej są trujące w stanie surowym, ale po przemrożeniu lub obróbce termicznej tracą swoje trujące właściwości i można je wykorzystać do przygotowania przetworów. Dawniej w Polsce i na Litwie z owoców kaliny sporządzano „powidła” na przeczyszczenie .
- Kalina koralowa jest częstym motywem w wierszach, pieśniach i przysłowiach ludowych . Wywar z kory był stosowany do smarowania głów przeciwko łysieniu .
- W dawnych czasach kalinę dodawano do kołaczy, a na Ukrainie z jej owoców przyrządzano napój zwany „kalinnikiem” . Indianie Czipewejowie i Irokezi jedli owoce kaliny na surowo, dodawali do sosów lub suszyli .
Podsumowanie
Kalina koralowa to krzew o niezwykłych właściwościach. Jest nie tylko piękną ozdobą ogrodu, ale również cennym surowcem zielarskim o szerokim spektrum działania. Jej uprawa jest łatwa i nie wymaga specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych. Kalina koralowa jest mrozoodporna i dobrze znosi warunki miejskie. Jej wszechstronne zastosowanie w ogrodzie i cenne właściwości lecznicze sprawiają, że jest to roślina godna polecenia każdemu miłośnikowi ogrodnictwa. Dzięki swoim walorom ozdobnym i leczniczym, kalina koralowa zasługuje na miejsce w każdym ogrodzie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kalinę koralową
Czy kalina koralowa jest trudna w uprawie?
Nie, kalina koralowa jest krzewem łatwym w uprawie i mało wymagającym. Dobrze rośnie na stanowiskach słonecznych lub półcienistych, w glebie żyznej i umiarkowanie wilgotnej.
Jak długo kwitnie kalina koralowa?
Kalina koralowa kwitnie obficie przez około 2-3 tygodnie, zazwyczaj w maju i czerwcu.
Czy trzeba przycinać kalinę koralową?
Kalina koralowa nie wymaga regularnego cięcia, ale warto ją przycinać co kilka lat, aby odmłodzić krzew, nadać mu pożądany kształt i pobudzić do wzrostu.
Czy można jeść owoce kaliny koralowej, a także kaliny wonnej, które są znane ze swoich właściwości zdrowotnych?
Surowe owoce kaliny koralowej są trujące ze względu na zawartość saponin. Po przemrożeniu lub obróbce termicznej tracą swoje trujące właściwości i można je wykorzystać do przygotowania przetworów.
Na jakie dolegliwości pomaga kalina koralowa?
Kalina koralowa ma szerokie zastosowanie w medycynie naturalnej. Stosowana jest m.in. w leczeniu bolesnych miesiączek, obfitych krwawień, stanów zapalnych narządów rodnych, żylaków odbytu, nadciśnienia tętniczego, przeziębień, kaszlu, chorób płuc, chorób nerek, problemów z trawieniem, infekcji układu moczowego, a także cellulitu, grzybicy i trądziku.
Gdzie można kupić sadzonki kaliny koralowej?
Sadzonki kaliny koralowej można kupić w centrach ogrodniczych, szkółkach krzewów ozdobnych i sklepach internetowych.